تست خواب در منزل؟

اختلالات خواب از جمله بی خوابی مزمن، آپنه انسدادی خواب و غیره، مشکلات جدی هستند که بر سلامت عمومی و کیفیت زندگی تأثیر زیادی می گذارند. مراکز درمان اختلالات خواب (کلینیک خواب) راه حلی مؤثر برای رفع این مشکلاتند. در کلینیک های خواب به منظور شناسایی دقیق عوامل دخیل در اختلال، از تست خواب استفاده می کنند. تست خواب هم می تواند در مرکز خواب و هم در منزل بیمار انجام شود. در این مقاله به بررسی تست خواب در منزل می پردازیم.

تست خواب چیست؟

آزمایش خواب یک ارزیابی غیر تهاجمی و جامع است که شامل بررسی سیگنال های حیاتی مانند تنفس و اکسیژن، ریتم قلب، حرکات چشم و سایر فعالیت های فیزیولوژیک بدن است. هدف از تست خواب تشخیص، دسته بندی و تعیین شدت اختلالات خواب است. روش طلایی و استاندارد پلی سومنوگرافی (PSG) است که عمدتا در کلینیک انجام می شود.

به طور کلی می توان گفت تست خواب، به 3 نوع روش تست انجام می شود:

• تست خواب پلی سومنوگرافی استاندارد در کلینیک (تست نوع 1)
• پلی سومنوگرافی در منزل (تست نوع 2)
• پلی گرافی یا تست خواب در منزل (تست نوع 3)

 

انواع تست خواب

به منظور درک بهتر تست خواب در منزل، به شرح مختصر انواع تست خواب می پردازیم.

تست خواب پلی سومنوگرافی کامل (تست نوع 1)

اصلی ترین روش که اطلاعات کاملی ثبت کرده و می تواند اختلالات بیشتری را مشخص کند، تست پلی سومنوگرافی در کلینیک است. در این روش تست پارامتر های مهمی اندازه گیری می شود، از جمله

• الکتروانسفالوگرافی (EEG): بررسی فعالیت عصبی مغز به منظور تعیین مراحل خواب، تشخیص اختلالات مغزی مرتبط با خواب
• تنفس و اکسیژن: بررسی جریان هوا، تلاش تنفسی و اشتباع اکسیژن خون، به منظور تشخیص آپنه خواب، هیپوپنه و کاهش اکسیژن
• الکتروکاردیوگرافی (ECG): به منظور بررسی فعالیت قلبی و پایش ریتم قلب، تشخیص آریتمی قلبی و یا هرگونه وقفه تنفسی مرتبط با قلب
• الکترواکولوگرافی (EOG) و الکترومیوگرافی (EMG): بررسی حرکات چشم و ماهیچه ها، به منظور تعیین ورود به خواب REM و تشخیص اختلالات حرکتی اندامی دوره ای
• وضعیت بدن و صداسنجی: به منظور ثبت عوامل محیطی و فیزیکی تأثیرگذار بر خواب و صداسنجی خروپف

تست خواب پلی سومنوگرافی در منزل (تست نوع 2)

این روش همان پلی سومنوگرافی است که در کلینیک خواب انجام می شود، اما بدون نظارت تکنسین در طول شب. بنابراین در صورت قطع الکترود ها یا سیم ها از بیمار، ممکن است تست ناقص باقی بماند. البته انجام آن در منزل برای برخی افراد راحت تر است، اما باید توجه شود که در این صورت تست آفلاین انجام می گیرد. بنابراین روش استاندارد و کامل همچنان تست نوع 1 پلی سومنوگرافی در کلینیک است. اما روش جایگزین نوع 2 نیز از نظر فنی PSG است که اطلاعات عمیق تری نسبت به پلی گرافی ساده (نوع 3) ارائه می دهد.

 

تست خواب پلی گرافی در منزل (تست نوع 3)

این روش شامل استفاده از دستگاهی کوچک تر از دستگاه اصلی پلی سومنوگرافیست. در واقع این تست یک غربالگری بوده که اطلاعات محدودی از خواب می دهد. مهم ترین اطلاعاتی که تست خواب پلی گرافی جمع آوری می کند سطح اکسیژن خون، جریان هوا در بینی و دهان، حرکات قفسه سینه و شکم و ضربان قلب است. در اکثر مواقع این تست برای تشخیص آپنه انسدادی خواب معرفی می شود.

فرآیند انجام تست خواب در منزل

روند کلی و مشترک برای هر دو نوع تست خواب در منزل شامل موارد زیر است:

• مشاوره و تجویز پزشک: ابتدا پزشک متخصص خواب (فلوشیپ خواب) بر اساس علائم، سوابق و مشکلات با در نظرگیری شرایط بیمار، نوع تست خواب را مشخص می کند.
• دریافت و آموزش کار با دستگاه: هر یک از دستگاه هایی که برای تست استفاده می شوند به بیمار داده شده و آموزش نصب آن ها نیز ارائه می شود. البته برخی از کلینیک ها امکان نصب دستگاه PSG در منزل را نیز دارند.
• آماده سازی بیمار: مجموعه اقداماتی که بیمار باید در شب تست رعایت کند نیز ارائه می شود. از جمله عدم مصرف کافئین و الکل در ساعات پایانی روز، عدم استفاده از تلفن همراه و وسایل الکترونیک و غیره.

 

فرآیند انجام تست پلی گرافی (تست نوع سوم)

همانطور که گفته شد، این تست محدودتر و ساده تر بوده و بر پارامتر های تنفسی و قلبی تمرکز دارد. بنابراین فرآیند نصب و انجام آن هم ساده تر است.

• ابتدا سنسور تنفسی بینی، که لوله ای باریک برای اندازه گیری جریان هوا و تشخیص خروپف است، در زیر بینی قرار می گیرد.
• سپس پالس اکسیمتر که گیره کوچکیست بر انگشت نصب می شود تا سطح اکسیژن خون و ضربان قلب را پایش کند.
• کمربندهای تنفسی که به دور قفسه سینه و شکم بسته می شوند، برای اندازه گیری تلاش تنفسی (حرکت قفسه سینه و شکم هنگام تنفس)، بسته می شوند.
• بیمار دستگاه را روشن کرده و می خوابد.
• صبح روز بعد، بیمار دستگاه را خاموش کرده، سنسورها را جدا می کند و دستگاه را به کلینیک می برد.

 

فرآیند تست پلی سومنوگرافی در منزل (تست نوع دوم)

این روش پیچیده تر است، چرا که هدف آن ثبت مراحل خواب بوده و پارامترهای بیشتری اندازه گیری می شوند. ممکن است بعضی کلینیک ها برای نصب تکنسین اعزام کنند و یا نصب را به بیمار آموزش دهند.

در این تست علاوه بر سنسور هایی که برای تست نوع سوم گفته شد، سنسورهای دیگر هم نصب می شوند:

• الکترودهای EEG: این الکترودها به منظور ثبت امواج مغزی بر روی پوست سر نصب می شوند تا مراحل خواب را ارزیابی کنند.
• الکترودهای EOG: این الکترود ها روی صورت و کنار چشم ها نصب می شوند تا حرکت چشم و فاز خواب را ثبت کنند.
• الکترودهای EMG: بر روی چانه و پاها نصب می شوند تا تون عضلانی و حرکات اندام ها ثبت شود.
• بیمار دستگاه را روشن کرده و به خواب می رود.
• همانند تست قبلی، صبح روز بعد بیمار دستگاه را خاموش و سنسورها را جدا کرده و به کلینیک ارجاع می دهد.

ریسک: به دلیل پیچیده تر بودن تست، زیاد بودن سنسورها و ظرافت الکترودها، خطر جدا شدن یا جابجایی سنسورها و ناقص ماندن تست وجود دارد.

مقایسه انواع تست خواب

ویژگی	تست نوع ۱ (PSG کامل)	تست نوع ۲ (PSG در منزل)	تست نوع ۳ (پلی‌گرافی/HSAT)
محل انجام	کلینیک/آزمایشگاه خواب	منزل بیمار	منزل بیمار
نظارت تکنسین	حضور دائم و نظارت بلادرنگ (Real-time)	بدون نظارت (فقط نصب و جمع‌آوری تجهیزات)	بدون نظارت
پارامترهای ثبت شده	جامع‌ترین: امواج مغزی (EEG)، چشم، عضله، تنفس، اکسیژن، قلب، حرکت اندام.	جامع: شامل EEG، EOG، EMG و تنفسی (مانند نوع ۱)	محدود: عمدتاً تنفسی (جریان هوا، اکسیژن خون، تلاش تنفسی).
تشخیص مراحل خواب	بله (قابلیت تفکیک بیداری از خواب و فازهای REM/NREM)	بله (با فرض ثبت موفقیت‌آمیز EEG)	خیر (فقط زمان کلی ثبت دستگاه مشخص است)
هزینه	بالاترین	متوسط (کاهش هزینه‌های بستری و پرسنل شب)	کمترین
خطر نقص فنی/قطع سنسور	پایین (تکنسین به سرعت مشکل را رفع می‌کند)	بالا (نیاز به تکرار تست در صورت قطع شدن سنسورهای مهم مانند EEG)	متوسط
موارد کاربرد اصلی	اختلالات پیچیده (نارکولپسی، بی‌خوابی مزمن، آپنه مرکزی، حرکات اندام)	بیمارانی که نیاز به اطلاعات جامع خواب دارند ولی امکان یا تمایل به مراجعه به کلینیک ندارند.	تشخیص ساده آپنه انسدادی خواب (OSA) با احتمال بالا

 

مزایا و معایب تست خواب در منزل

تست خواب نوع 2 (پلی سومنوگرافی در منزل)

مزایا:

• راحتی بیشتر بیمار در منزل و شبیه تر به خواب واقعی
• هزینه کمتر از پلی سومنوگرافی در کلینیک به دلیل نبود هزینه اتاق و غیره
• نتایج کامل شبیه به PSG کامل در صورت موفقیت تست

معایب:

• تست به صورت آفلاین انجام می شود
• در صورت جدا شدن الکترود ها یا قطع سیم ها از دستگاه، تست ناقص می ماند
• ممکن است بیمار نتواند به درستی سنسور ها را متصل کند

 

تست پلی گرافی (نوع 3)

مزایا:

• راحتی و آشنایی با محیط خانه
• هزینه پایین تر و مقرون به صرفه بودن
• سهولت در دسترسی، به ویژه برای افراد مسن و دارای محدودیت حرکتی
• نصب آسان تر تجهیزات

معایب:

• نتایج بسیار محدودتر نسبت به PSG (مثل عدم ثبت امواج مغزی)
• احتمال عدم قطعیت در تشخیص موارد پیچیده و بسیاری از اختلالات خواب
• عدم حضور تکنسین برای رفع اشکالات فنی در طول شب

 

چه کسانی می توانند تست خواب در منزل انجام دهند؟

تست خواب در منزل برای افرادی مناسب است که:

• به هیچ عنوان توانایی ماندن در کلینیک خواب را ندارند
• بیمارانی که احتمال بالایی از آپنه انسدادی خواب، بی خوابی شدید و حرکات اندام ها دارند

 

خلاصه ای از آنچه گفته شد

تست های خواب روش هایی علمی برای ثبت فعالیت های بیولوژیکی بدن در طول خواب هستند که به تشخیص اختلالات خواب مثل آپنه خواب، بی خوابی مزمن، سندرم پای بیقرار و دیگر مشکلات کمک می کنند. به طور کلی تست ها یا به صورت کلینیکی انجام می شوند و یا در منزل. روش جامع و کامل، تست پلی سومنوگرافیست که عمدتا در کلینیک انجام می شود، اما امکان انجام این تست در منزل هم وجود دارد. تست در منزل برای بیمار راحت تر بوده و شرایط به خواب واقعی نزدیک تر است؛ با این حال محدودیت هایی وجود دارد: تست خانگی آفلاین بوده و امکان قطع سنسورها و ناقص ماندن تست وجود دارد.

نوع دیگر تست خواب در منزل، تست ساده تر است که پلی گرافی نام داشته و تنها ریتم تنفس و فعالیت های قلب را بررسی می کند. این تست بیشتر برای تشخیص آپنه خواب و مشکلات حرکتی در خواب به کار می رود. آزمایش خواب نوع سوم (پلی گرافی) محدودتر، ساده تر و ارزان تر است.

با مراجعه به کلینیک و مشاوره با پزشک متخصص خواب، وی مشخص می کند که چه نوع تستی با توجه اختلالات و شرایط بیمار مناسب تر بوده و آن را تجویز می کند.