کم خوابی و بیماری قلبی
خوابیدن، نه یک فرآیند غیرفعال، بلکه بخشی مهم برای بدن است تا خود را تعمیر کرده و روان و جسم را سالم نگه دارد. در مورد تأثیرات جسمی، خواب اهمیت ویژه ای برای قلب داشته و بی خوابی و کم خوابی، تأثیر مهمی بر سلامت قلب می گذارند. می توان گفت خواب، بنزین قلب شماست و اگر کیفیت و زمان مناسبی نداشته باشد، موتور بدن یعنی قلب، دچار مشکل می شود. در این مقاله از کلینیک آرامان، ارتباط بین کم خوابی و بیماری قلبی را بررسی می کنیم.
کوتاه در مورد کم خوابی
از نظر پزشکی، کم خوابی شرایطیست که فرد کمتر از میزان مورد نیاز بدن خود می خوابد. این زمان برای بزرگسالان معمولا بین 7 تا 9 ساعت در نظر گرفته می شود. کم خوابی به دو دسته حاد و مزمن تقسیم می شود: کم خوابی حاد شامل بیدار ماندن و محرومیت از خواب کافی در یک دوره کوتاه است، اما کم خوابی مزمن زمانیست که این وضعیت 3 ماه یا بیشتر ادامه داشته باشد.
نکته مهم در مورد کم خوابی از منظر پزشکی آن است که “کیفیت خواب” نیز به اندازه “کمیت خواب” اهمیت دارد، یعنی اگر شما 10 ساعت هم بخوابید، اما خواب منقطع بوده یا به مراحل عمیق نرسد، همچنان دچار کم خوابی هستید.
کم خوابی، دلایل فیزیولوژیکی و محیطی مختلفی دارد، اما به هر حال، تأثیرات مهمی بر جسم بخصوص عملکرد و سلامت قلب دارد که به آن ها می پردازیم.
علم در مورد کم خوابی و بیماری قلبی چه می گوید؟
بیماری های قلبی-عروقی رابطه تنگاتگی با کم خوابی دارند. امروزه در پزشکی مدرن، خواب کافی در کنار تغذیه و ورزش، به عنوان ستون سوم سلامت قلب شناخته می شود. مکانیزم تأثیر کمخوابی بر قلب را بیشتر بررسی می کنیم:
-
فعال شدن سیستم سمپاتیک (سیستم جنگ یا گریز)
استرس اکسیداتیو، دشمن شماره یک قلب است. وقتی دچار کم خوابی می شوید، سیستم سمپاتیک آن را به صورت یک وضعیت بحرانی تفسیر می کند. بنابراین، سطح هورمون های کورتیزول (هورمون استرس) بالا می ماند. بالا بودن سطح این هورمون تأثیرات مستقیم و شدیدی بر قلب دارد؛ در این حالت حتی زمان استراحت نیز ضربان قلب بالا می ماند و رگ های خونی منقبض می شوند. به عبارت دیگر، قلب مجبور است با فشار خیلی بیشتری خون را پمپاژ کند.
-
فشار خون بالا
بالا بودن فشار خون قاتل خاموش قلب است. در طول خواب عمیق و طبیعی، فشار خون بدن حدودا 10 تا 20 درصد کاهش می یابد که به آن “تعادل شبانه” گفته می شود، که فرصتی برای استراحت قلب و عروق است. در افراد دچار کم خوابی، این کاهش فشار رخ نمی دهد، بنابراین فشار خون در تمام 24 ساعت بالا می ماند، که می تواند موجب آسیب دیواره رگ ها شده و خطر سکته مغزی و قلبی را به شدت افزایش می دهد.
-
التهاب در دیواره رگ ها
کم خوابی موجب افزایش فاکتورهای التهابی در خون، مانند پروتئین واکنش گر C (CRP) می شود. التهاب سبب می شود رسوبات چربی (پلاک ها) راحت تر در دیواره رگ ها ایجاد شوند (تصلب شرایین یا آترواسکلروز). این پلاک ها نیز موجب تنگ شدن رگ های کرونر شده و مسیر خون رسانی به عضله قلب بسته می شود.
-
اختلال در متابولیسم
قند خون و قلب با هم در ارتباطند. کم خوابی، موجب می شود حساسیت بدن به انسولین کم شود. ، بنابراین، قند خون بالا می رود؛ قند خون بالا به رگ های خونی و اعصابی که قلب را کنترل می کنند آسیب می رساند و احتمال ابتلا به دیابت نوع 2 و همچنین بیماری های قلبی بیشتر می شود.
جدول مقایسه خواب معمولی در مقابل کم خوابی
| ویژگی | خواب کافی (۷-۹ ساعت) | کمخوابی (زیر ۶ ساعت) |
| فشار خون | شبها کاهش مییابد و به قلب استراحت میدهد | بالا میماند (فشار مداوم به عروق) |
| ضربان قلب | منظم و آرام | تمایل به تپش قلب و بینظمی (آریتمی) |
| التهاب عروقی | حداقل | افزایش پروتئینهای التهابی (خطر گرفتگی رگ) |
| کنترل وزن | هورمونها متعادل هستند | افزایش وزن (فشار مضاعف بر قلب) |
کم خوابی چه بیماری های قلبی ایجاد می کند؟
از نظر پزشکی، کم خوابی مزمن فقط قلب را خسته نمی کند، بلکه موجب تغییرات ساختاری و عملکردی در آن هم می شود، که خود منجر به بیماری های قلبی مشخصی می گردد. بیماری های قلبی که مستقیما با کم خوابی ارتباط دارند:
فشار خون بالا
شایع ترین بیماری قلبی که با کم خوابی مرتبط است، فشار خون بالاست. وقتی خواب به مقدار کافی نباشد، سیستم عصبی در وضعیت هشدار قرار گفته و رگ ها منقبض می شوند. در دراز مدت، این فشار دائمی موجب سفت شدن دیواره رگ ها شده و فشار خون مزمن را ایجاد می کند که خود زمینه ساز بسیاری از مشکلات قلبی دیگر است.
بیماری کرونری قلب
اگر رگ های اصلی خون رسان به قلب، تنگ یا مسدود شوند این بیماری پدید می آید. همانطور که در بخش پیشین گفته شد، کم خوابی موجب التهاب در لایه های داخلی رگ ها (اندوتلیوم) می شود، که مانند یک چسب موجب انباشت کلسترول و چربی ها به دیواره رگ شده و تصلب شرایین را به وجود می آورد.
نارسایی قلبی
اگر قلب نتواند با قدرت کافی خون را پمپاژ کند، نارسایی قلبی وجود دارد. (این به معنای آن نیست که قلب ایستاده است). ارتباط نارسایی قلبی با کم خوابی، آنجاییست که به دلیل فشار خون ناشی از کم خوابی، بار کاری قلب زیاد بوده و دیواره رگ ها ضخیم می شود که نهایتا در توان پمپاژ قلب تأثیر می گذارد.
آریتمی قلبی (به ویژه فیبریلاسیون دهلیزی)
تحقیقات نشان داده است که کم خوابی شدید و اختلالاتی چون آپنه خواب، از عوامل اصلی فیبریلاسیون دهلیزیست. در این حالت، دهلیزهای قلب به جای انقباض منظم، می لرزند و ضربان قلب نامنظم می شود. این کار ریسک ایجاد لخته خون و حتی سکته مغزی را به شدت بالا می برد.
سکته قلبی
کم خوابی، ریسک پارگی پلاک های چربی در رگ ها را بالا می برد. اگر این پلاک ها پاره شوند، بلافاصله لخته خون در رگ ها ایجاد شده و مسیر جریان خون به عضله قلب بسته می شود، که نتیجه آن سکته قلبی است.
بیشتر بخوانید: چرا بی خوابی می تواند به افسردگی منجر شود؟
کم خوابی و بیماری قلبی؛ رابطه ای دوطرفه
در رابطه با کم خوابی و بیماری های قلبی، یک نکته بسیار مهم وجود دارد: رابطه دو طرفه است. یعنی کم خوابی می تواند موجب بیماری قلبی شود و از سوی دیگر، بیماری های قلبی مانند نارسایی یا تپش قلب نیز سبب می شوند فرد نتواند راحت بخوابد. این چرخه معیوب باید در یکی از نقاط یعنی با اصلاح خواب یا با درمان دارویی برای قلب شکسته شود.
قاتل خاموش قلب؛ آپنه خواب
همانطور که اشاره کردیم، کم خوابی از منظر پزشکی خواب فقط شامل ساعات کمِ خوابیدن نیست، بلکه خواب بی کیفیت که به عمق کافی نمی رسد نیز کمخوابی محسوب می شود. در بسیاری از افراد، این کم خوابی نه به دلایل محیطی، سبک زندگی یا عوامل روانی، بلکه به دلیل تنفس مشکل دار است. آپنه خواب، یکی از شایع ترین انواع اختلالات خواب بوده که با قطع شدن موقت تنفس در خواب همراه است. این قطع شدن، موجب کم شدن اکسیژن خون شده و فشار ناگهانی و شدیدی به قلب وارد می کند. بنابراین، می توان آپنه خواب (که با کم خوابی مرتبط است) را به عنوان یکی از دلایل مهم بیماری های قلبی مانند فشار خون، نارسایی قلبی، مشکلات عروقی و خطر سکته قلبی و مغزی قلمداد کرد. درمان آپنه خواب با توجه به شدت و نوع آن مشخص می شود. برای درمان قطعی آپنه خواب باید به کلینیک های خواب مراجعه کرد تا با تست های تشخیصی شرایط بررسی شده و روش های درمانی چون دستگاه CPAP، دستگاه های دهانی یا در موارد شدید جراحی خواب انجام شود.
رابطه غیرمستقیم کم خوابی و بیماری های قلبی
کم خوابی و خواب بی کیفیت، علاوه بر بیماری های قلبی که پیش تر به آن ها اشاره شد، می توانند به صورت غیرمستقیم نیز بر سلامت قلب تأثیر بگذارند. به عبارت دیگر، می توانند موجب مشکلات سلامتی دیگری شوند که آن ها نیز به نوبه خود در سلامت قلب مؤثرند. از جمله بیماری های عروقی، افزایش کلسترول، چاقی و دیابت و حتی افسردگی و بیماری های روحی روانی، که می توانند موجب تپش قلب، گرفتگی عضلات قلب و استرس شوند.
چه میزان خواب برای قلب کافی است؟
تحقیقات نشان می دهد که خواب با کیفیت و بدون بیدار شدن، بین 7 تا 9 ساعت برای بزرگسالان مناسب است. این مدت زمان برای استراحت بدن و فرآیند های تعمیر و بازسازی سلولی، تنظیم هورمون ها، کاهش التهاب قلب و سلامت عروق مهم است.
خواب کمتر از 7 ساعت، یا بیشتر از 9 ساعت هر دو می توانند برای سلامت قلب مضر باشند.
البته این مقدار برای افراد در سنین مختلف، متفاوت است.
برای کودکان 6 تا 12 سال، 9 تا 12 ساعت و برای نوجوانان 13 تا 18 سال، 8 تا 10 ساعت خواب مناسب است.
راهکارهای عملی برای محافظت از قلب در برابر بیخوابی
برای پیشگیری از بیماری های قلبی بر اثر کم خوابی، رعایت موارد زیر مهم است:
- تنظیم روتین خواب ثابت
- ایجاد محیط خواب مناسب (اتاق تاریک و ساکت و دمای 18 تا 22 درجه سانتی گراد)
- اجتناب از مصرف کافئین و نیکوتین، حداقل 6 ساعت پیش از خواب
- ورزش های سبک و متوسط روزانه (نزدیک زمان خواب نباشد)
- رژیم غذایی مناسب، عدم مصرف شکر و کربوهیدرات و عدم مصرف غذاهای سنگین و چرب پیش از خواب
- مدیریت استرس با مدیتیشن و تنفس عمیق، دوری از وسایل الکترونیکی، اخبار و مواردی که موجب استرس می شود پیش از خواب
- مشاوره با پزشک و مراجعه به کلینیک خواب در صورت اختلالات خواب مزمن
چه زمانی باید برای کم خوابی به کلینیک خواب مراجعه کنیم؟
اگر علائم و نشانه های زیر در مورد خواب شما وجود دارد، مراجعه به متخصص خواب و کلینیک خواب ضروریست:
کم خوابی مزمن:
اگر بیش از 3 ماه است که با مشکلات خواب مواجه بوده و خواب ناکافی دارید، کم خوابی مزمن می تواند مشکلات جدی سلامتی مثل فشار خون بالا، بیماری های قلبی و افسردگی ایجاد کرده یا آن ها را تشدید کند.
خواب بی کیفیت یا بیدار شدن های مکرر:
در صورتی که هر شب ساعت ها بیدار می شوید، احتمال وجود اختلالات خواب بالاست و باید به متخصص خواب مراجعه کنید.
خوابیدن زیاد اما احساس خستگی:
حتی ممکن است به اندازه کافی بخوابید (7-8 ساعت)، اما هنوز هم احساس خستگی و بی حالی داشته و در طول روز بی انرژی باشید. در این صورت نیز اختلالات خواب مانند آپنه یا موارد دیگر باید در کلینیک خواب بررسی شوند.
توقف نفس در خواب:
آپنه خواب یا همان وقفه تنفسی در خواب، که معمولا با خروپف های بلند همراه است، می تواند موجب خواب ناکافی شود و ریسک بیماری های قلبی را بالا برد، که نیاز به بررسی و درمان در کلینیک خواب دارد.
خواب گردی یا حرکات غیرطبیعی در خواب:
خوابگردی، حرکات عجیب و غیرارادی مانند تکان های سریع و پریشانی دست و پا، می توانند نشان دهنده اختلالات خواب باشند که باید تحت نظر پزشک قرار گیرند.
بروز اضطراب و افسردگی مرتبط با خواب:
اگر کم خوابی یا اختلالات خواب دیگر موجب افسردگی، اضطراب، یا مشکلات روحی شده باشند و نتوان با روش های معمولی خواب را تنظیم کرد، درمان رفتاری برای بی خوابی یا سایر اختلالات روان شناختی مرتبط با خواب ضروریست.
تغییرات غیر معمول در الگوی خواب:
در صورتی که الگوی خواب به صورت ناگهانی تغییر کرده و به نظر می رسد دلایل خاص مانند استرس یا تغییرات زندگی وجود ندارد، بهتر است این موضوع با متخصص خواب در میان گذاشته شود.
بیماری های زمینه ای:
افرادی که دارای بیماری های زمینه ای مانند دیابت، فشار خون، بیماری های قلبی و عروقی هستند، بیش از سایرین باید به خواب خود توجه کنند و مراقب مشکلات خواب باشند، چرا که بی خوابی و اختلالات خواب می تواند این بیماری ها را شدید تر کند.
خلاصه ای از آن چه گفته شد
بی خوابی و کم خوابی، از اختلالات خواب هستند که می توانند به دلایل فیزیولوژیکی، محیطی یا به دلیل اختلالات خواب ایجاد شوند. بهرحال، کم خوابی می تواند تأثیرات بسیار زیادی بر سلامت قلب بگذارد. فعال شدن سیستم سمپاتیک بدن و عدم استراحت قلب، ترشح بیش از حد هورمون کورتیزول، بالا رفتن فشار خون، التهاب در دیواره رگ ها و اختلال در متابولیسم از جمله مکانیزم های اثر کم خوابی بر قلب هستند. این مشکلات، می توانند موجب بیماری های قلبی چون نارسایی قلبی، بیماری کرونری قلب، آریمتی قلبی، فشار خون بالا و حتی سکته قلبی شوند.
در صورتی که به طور مزمن با کم خوابی مواجه هستید (بیش از 3 ماه) برای پیشگیری از بروز مشکلات قلبی یا شدیدتر شدن آن ها، باید به متخصص خواب در کلینیک های خواب مجهز مراجعه کنید.
بدون دیدگاه